3. De gemeentefinanciën en het lokale huisvestingbeleid (Gemeentelijk memorandum)

13/03/2012

In ons pleidooi voor meer openbare woningen voor gezinnen met een beperkt inkomen, stuiten we bij de gemeenten regelmatig op de tegenkanting dat een gemeente omwille van haar financiën liever inwoners heeft met een hoog inkomen. Meer inwoners met een hoog inkomen betekent meestal meer inkomsten uit de personenbelasting en wellicht minder uitgaven voor het OCMW.

De financiën van de Brusselse gemeenten : het Gewest springt serieus bij !

De globale financiële situatie van de Brusselse gemeenten is inderdaad niet rooskleurig. De uitgaven voor schulden nemen bij de meeste Brusselse gemeenten nog ieder jaar toe. Dat de Brusselse gemeenten toch nog hun hoofd boven water kunnen houden, is te danken aan besparings-inspanningen en nieuwe of hogere belastingen en taksen, maar in belangrijke mate ook aan het Brusselse gewest. Het Gewest springt de gemeenten immers jaarlijks bij met dotaties en subsidies voor een bedrag van bijna 500 miljoen euro, met het Brussels Gewestelijk Herfinancieringsfonds van de Gemeentelijk Thesaurieën (BGHGT) en daarbovenop nog eens jaarlijks met 30 miljoen euro ter verbetering van hun budgettaire situatie.

Analyse van de gewone inkomsten en uitgaven

Uit een analyse van de ‘gewone begrotingen’ [1] van de 19 Brusselse gemeenten, blijkt dat de gemeenten gemiddeld maar voor 11% inkomsten uit personenbelasting halen. De voornaamste inkomstenbron voor de gemeenten zijn fondsen en subsidies van het Brusselse Gewest [2], de federale overheid en de gemeenschappen die gemiddeld goed zijn voor 38% van de inkomsten. De tweede belangrijkste inkomstenbron, goed voor gemiddeld 29%, zijn de gemeentelijke opcentiemen op de onroerende voorheffing. [3]

Tenslotte zijn de gemeentetaksen (ondermeer de taksen op kantoren of op leegstaande gebouwen) en de eigen inkomsten (waaronder de verhuur van gemeentelijke eigendommen of de deelname in openbare maatschappijen zoals Brutele, Electrabel, Sibelgas,…) ieder goed voor gemiddeld 11% van de inkomsten.

Langs de uitgave-kant zien we dat gemiddeld 14% van de gemeente-uitgaven bestemd zijn als subsidie voor het OCMW.

Opgelet : deze gewestelijke gemiddelden verbergen grote verschillen tussen de gemeenten. Hieronder vindt u een tabel met het aandeel van de voornaamste inkomstenbronnen in de gewone gemeentebegroting.

personenbelasting
(2009)
onroerende voorheffing (2009)algemene dotatie aan de gemeenten (2009)
Anderlecht 11.9% 26.7% 19.9%
Oudergem 22.5% 30.5% 7.1%
Berchem 21.3% 27.9% 11.4%
Brussel 4.9% 28.6% 6.6%
Etterbeek 13.2% 25.2% 18,00%
Evere 13.5% 24.8% 11.7%
Vorst 16.3% 26.8% 14.1%
Ganshoren 24.9% 31.5% 14,00%
Elsene 16.5% 28.9% 14.1%
Jette 19.2% 22.5% 13.5%
Koekelberg 15.2% 18.6% 32.2%
Molenbeek 10.2% 23.3% 30.8%
St Gillis 8.7% 19.2% 21.3%
St Joost 3.8% 37,00% 18,00%
Schaarbeek 11.5% 24.8% 23.2%
Ukkel 24,00% 39.3% 6.3%
Watermaal-Bosvoorde 23.6% 34.4% 5.9%
St Lambrechts Woluwe 17.4% 38.8% 6,00%
St Pieters Woluwe 24.6% 36.2% 5.1%

Het Brusselse Gewest en de gemeenten staan de komende jaren voor een aantal grote uitdagingen. De nood aan bijkomende huisvesting, crèches, gemeentescholen door de sterke groei van de Brusselse bevolking en dat in combinatie van een steeds toenemende verarming van de bevolking, zullen hun impact hebben op de inkomsten en uitgaven van gemeenten en OCMW’s.
Maar dat een gemeente de inkomsten uit personenbelasting gebruikt als argument om de realisatie van woningen voor gezinnen met een beperkt inkomen niet te steunen of zelfs tegen te houden, houdt voor ons geen steek.

In de eerste plaats springt het Gewest de gemeenten serieus bij met algemene dotaties, personeelssubsidies, projectsubsidies die juist de bedoeling hebben om de minderinkomsten en meeruitgaven van de gemeente (deels) op te vangen.

Bovendien valt het op dat de meeste zogenaamde ‘rijkere’ Brusselse gemeenten – die zich vaak nog het meest verzetten tegen de bouw van sociale woningen - het zich momenteel kunnen veroorloven om lage opcentiemen op de personenbelasting en de onroerende voorheffing te heffen, juist omdat hun bewoners hogere inkomsten hebben en duurdere huizen bewonen. Zij zouden de komst van sociale woningen en dus gezinnen met een laag inkomen, perfect kunnen opvangen door een verhoging van hun opcentiemen.

Bij de ‘armere’ gemeenten liggen de belastingen en taksen al relatief hoog. Zij in het bijzonder zullen dus op zoek moeten gaan naar andere manieren om hun inkomsten te verhogen/niet te zien verlagen.

Een aantal pistes :

-  Betere kadastergegevens. Het kadastrale inkomen van de woning ligt aan de basis van een aantal gemeentetaksen. Wanneer een eigenaar uitbreidingswerken uitvoert aan de woning of de woning opdeelt zonder vergunning of die werken niet doorgeeft aan de diensten van het kadaster, verliest de gemeente inkomsten. Een grondige controle van verbouwingwerken en begeleiding van eigenaars kan dit voorkomen.

-  Efficiëntere inning van de taks leegstand gebouwen via het Gewest

-  Afsluiten van een gemeentelijk huisvestingsprogramma met het Gewest in ruil voor bijkomende subsidies:

Jaarlijks verdeelt het Brusselse gewest een subsidie van 30 miljoen euro onder de Brusselse gemeenten ter verbetering van hun budgettaire situatie. In 2010 besliste de regering om 10 miljoen euro hiervan te verdelen onder de Brusselse gemeenten, op basis van het bestaande aantal ‘openbare woningen van sociale aard’.

De BBRoW dringt erop aan dat het huidige regeerakkoord wordt gevolgd en dat die dotatie exclusief wordt verdeeld onder die gemeenten die een gemeentelijk woonactieplan overeenkomen met het Gewest waarin ze zich engageren tot concrete doelstellingen voor bijkomende openbare woningen met quota voor de diverse inkomenscategoriën.

Opmerkingen

[1De ‘gewone begroting’ van een gemeente bevat de terugkerende uitgaven en inkomsten van een gemeente die dus ieder jaar terugkomen en onontbeerlijk zijn voor de goede werking van de Gemeente, zoals bij voorbeeld de lonen van het personeel, de belastingopbrengsten, de huurinkomsten uit gemeente-eigendommen. De terugbetaling van het kapitaal en van de rente van de schuld, alsook de financiële kosten dienen ook in de gewone begroting ingeschreven.

De ‘buitengewone begroting’ van een gemeente bevat de uitzonderlijke uitgaven en inkomsten betreffende de investeringen: grote herstellingswerken voor gebouwen of wegen, aankoop van onroerende goederen, enz. In de buitengewone inkomsten zal men, onder anderen, de subsidies terugvinden die voor werken verleend werden en de leningen die ervoor werden aangegaan.

[2Een belangrijk fonds is de algemene dotatie aan de gemeenten (ADG). Ieder jaar verdeelt het Brusselse Gewest een bedrag onder de gemeenten (in 2010 : 167 miljoen euro), dat als doel heeft om de ‘armere’ gemeenten bijkomende middelen te verschaffen. De verdeling van de algemene dotatie gebeurt op basis van een aantal objectieve criteria , waaronder het inwonersaantal, de oppervlakte, een lager gemiddeld inkomen, een lagere onroerende voorheffing, het aantal leerlingen, het aantal inwoners per hectare, het aantal werklozen, het aantal leefloners en de oppervlakte van de gemeente gelegen in de ruimte voor verhoogde ontwikkeling van de huisvesting.

[3De onroerende voorheffing is een gewestelijke belasting op onroerende goederen, waarop de gemeenten vervolgens opcentiemen heffen. De verminderingen of vrijstellingen die het Gewest geeft op de onroerende voorheffing (bijvoorbeeld voor sociale woningen, leegstaande gebouwen waarin renovatiewerken gebeuren, huurgezinnen met minstens 2 kinderen, eigendommen van overheden of ambassades) hebben een directe impact op de inkomsten van de gemeenten.