De Brusselse regering 2009-2014. Onze evaluatie van het woonbeleid.

16/04/2014

Met zijn woonbarometer van april 2014 publiceert de vzw Brusselse Bond voor het Recht op Wonen zijn laatste woonbarometer van deze legislatuur. Het is dan ook logisch dat we ons niet beperken tot de evaluatie van de 73 maatregelen op het vlak van wonen uit het regeerakkoord en de vooruitgang of achteruitgang die de Brusselse regering heeft geboekt tijdens de laatste 6 maanden. Deze keer maken we de balans op van de volledige regeerperiode, van vijf jaar regeringswerk.

Een simplistische balans : van de 73 voorziene maatregelen uit het regeerakkoord heeft deze Brusselse regering er uiteindelijk 41 voltooid en 8 bijna voltooid. Daarentegen heeft ze ook 16 maatregelen opgegeven

Belangrijker dan louter het cijfer, is om te weten welke maatregelen er zijn voltooid en welke niet en in welke mate dat alles effectief heeft bijgedragen tot de realisatie van het recht op wonen voor de gezinnen met beperkte middelen.

Veel leesplezier.

Vijf jaar is lang voor wie wanhopig probeert om aan een degelijke, betaalbare huur- of koopwoning te raken in Brussel. Voor een regering die concrete antwoorden moet bieden op de huisvestingscrisis die vele tienduizenden Brusselaars alsmaar harder treft , is vijf jaar kort.

Gedurende vijf jaar heeft de Brusselse Bond voor het Recht op Wonen het woonbeleid van de Brusselse regering grondig geëvalueerd. Met onze woonbarometer hebben we om de zes maanden alle 73 maatregelen van het regeerakkoord op het vlak van wonen tegen het licht gehouden en de volledige regering beoordeeld op hun concrete initiatieven. Een paar maand voor het einde van de legislatuur en de verkiezingen van 25 mei 2014 is het tijd om een globale evaluatie te maken.

Op basis van de naakte cijfers valt die evaluatie tegen :

• De gemiddelde, geactualiseerde [1] huurprijs in Brussel is tussen 2008 en 2012 gestegen van 595 tot 650 euro (+ 9%). De helft van de huurders heeft slechts toegang tot 14% van de private huurmarkt wanneer ze niet meer dan 1/3 van hun inkomen willen besteden aan de huur.

• Het aantal gezinnen op de wachtlijst voor een sociale woning is in diezelfde periode toegenomen van 26.000 tot 40.000 !

• De gemiddelde, geactualiseerde verkoopprijs van een appartement is op 5 jaar tijd (2008-2012) toegenomen met 5% [2].

Ondanks die dramatische cijfers, kunnen we niet zeggen dat deze regering niet heeft gewerkt en geen inspanningen heeft geleverd. Van de 73 maatregelen uit het regeerakkoord zijn er 41 voltooid en 8 zo goed als voltooid. Bij die maatregelen zijn onder andere veel middelen voor de renovatie van de verwaarloosde en leegstaande sociale woningen en voor de bouw van nieuwe. Maar de regering heeft ook een beperkte huurtoelage ingevoerd voor thuislozen en heeft de aankoop van de gezinswoning via het Woningfonds, Citydev (de vroegere GOMB) en Community LandTrust Brussel meer ondersteund. De vernieuwde Brusselse Huisvestingscode heeft de aanpak van ongezonde en leegstaande woningen efficiënter gemaakt.
Maar het duurt het allemaal zo verschrikkelijk lang vooraleer dat regeringswerk effectief resulteert in concrete vooruitgang. De traagheid van de realisatie van sociale woningen illustreert dit bij uitstek. Met het Gewestelijk Plan voor de Huisvesting en recent nog de Alliantie Wonen heeft de Brusselse regering geld opzijgezet voor de bouw van respectievelijk 3.500 en 2.500 sociale woningen. Tien jaar later zijn er van het eerste Plan nog geen 1.500 sociale woningen gerealiseerd. Deze regering heeft maatregelen genomen om de maatschappijen tot meer efficiëntie te dwingen. Hoog tijd. Maar zelfs wanneer de sociale huisvestingsmaatschappijen erin zouden slagen de productie te verdrievoudigen en jaarlijks zo’n 400 sociale woningen te realiseren, zou het nog 100 jaar duren om de huidige vraag naar een sociale woning te kunnen invullen.

Daarom heeft deze regering, in het bijzonder de Staatssecretaris voor Huisvesting, terecht ook ingezet op de ontwikkeling van woningen van sociale aard door andere operatoren : de gemeenten en OCMW’s, het Brusselse Woningfonds en zelfs de private sector via de sociale verhuurkantoren en de stedenbouwkundige lasten. Het regeerakkoord bevatte een ambitieus doel : tegen 2020 zou iedere Brusselse gemeente over minstens 15% woningen van sociale aard en in openbaar beheer moeten beschikken.

Dat engagement van de meerderheid botste op het terrein echter met de onwil van veel gemeenten, die van oordeel waren dat ze al genoeg inspanningen hadden geleverd en veel liever middelgrote woningen of private woningen, versta inwoners met een hoger inkomen, op hun grondgebied zagen verschijnen. Gevolg is ook dat de voorziene gemeentelijke huurtoelage die gemeentewoningen betaalbaar, lees socialer moet maken, nauwelijks werd gebruikt of dat van de ’woonovereenkomsten’ tussen gewest en gemeenten enkel de gemeente Molenbeek er een heeft afgesloten. En dat het doel van 15% niet meer opduikt in het recente ontwerp van Demografisch Gewestelijk Ontwikkelingsplan.

Daarbij wordt dikwijls als argument gebruikt dat de overheid ook de middeninkomens moet ondersteunen, zonder evenwel duidelijk te zeggen wat men juist verstaat onder middeninkomens. Voor ons zijn dat niet de gezinnen met een inkomen tot 70.000 euro of meer (de inkomensplafonds van Citydev of de hoogste inkomenscategorie die recht heeft op een energiepremie). Volgens een studie van BISA zijn dat de gezinnen met een netto-inkomen tussen 15.000 en 30.000 euro [3]!

Alsof dat nog niet genoeg is, worden de initiatieven en de inspanningen ingehaald, ja zelfs overrompeld door de toename van de bevolking en de stijgende armoede. Het gewestelijk budget voor wonen is de laatste 20 jaar nog nooit zo hoog geweest en toch schiet het woonbeleid tekort om de huisvestingscrisis een halt toe te roepen.
Daarom moet de volgende Brusselse regering volgens de Brusselse Bond voor het Recht op Wonen radicale keuzes maken. Ze moet veel meer openbare woningen realiseren, door onder andere de overheidsterreinen niet uit handen te geven en te gebruiken voor de bouw van betaalbare, openbare woningen en door gemeenten die bereid zijn een ’woonovereenkomst’ met het Gewest te sluiten, hiervoor financieel te belonen. Er moet werk worden gemaakt van een objectieve en dwingende controle van de huurprijzen op de privémarkt en daaraan gekoppeld een algemene huurtoelage voor private huurders met een laag inkomen.

Met de regionalisering van de huurwet en de woonbonus heeft de Brusselse regering binnenkort twee nieuwe, belangrijke instrumenten in handen om dat beleid waar te maken en te financieren. Dit jaar ’vieren’ we de 20ste verjaardag van het recht op wonen in België. Het wordt tijd dat de Brusselse overheden dat recht op wonen eindelijk waarmaken.

Opmerkingen

[1Geactualiseerde prijs betekent dat we rekening houden met de inflatie.

[2Geactualiseerde gemiddelde prijs in 2008 : 206.236 euro – gemiddelde prijs in 2012 : 217.672 euro

[3M. VERDONCK, M. TAYMANS, N. VAN DROOGENBOROECK. Etude de la classe moyenne bruxelloise et des mesures pour renforcer sa présence, Bruxelles, 2011

Bijlagen