De woonbarometer - Balans van de legislatuur 2009-2014 – Strijden tegen leegstaande en ongezonde woningen

16/04/2014

Van de 5 voorziene maatregelen zijn er:

0 t begonnen
2 Opgegeven
0 Aangekondigd
0 In project
0 Bezig
3 Voltooid

De Brusselse regering wou tegen de leegstaande woningen strijden via 3 belangrijke pistes : een versoepeling van het openbaar beheerrecht, de uitvoering van de ordonnantie van 2009 tegen leegstaande gebouwen en de omkadering van de tijdelijke gebruiksovereenkomsten. Na 5 jaar gaan we na wat de vooruitgang is voor ieder van deze 3 pistes.

De versoepeling van het openbaar beheerrecht

Via het openbaar beheerrecht kan een openbare vastgoedoperator een woning die minstens 12 maand leegstaat of een ongezond verklaarde woning in beheer nemen, eventueel renovatiewerken uitvoeren en ze tegen sociale voorwaarden verhuren. De eigenaar van de woning ontvangt de huurgelden, maar wel met aftrek van de renovatie- en beheerkosten.

Het openbaar beheerrecht werd effectief versoepeld. De woning kan nu langer dan 9 jaar in beheer worden genomen, het gewest kan meer lenen voor financiering van de werken en de woning kan ook in beheer worden genomen en verhuurd door een sociale verhuurkantoor. Volgens ons staat er nu eigenlijk niets meer in de weg om dit instrument effectief te gebruiken.

Maar ondanks de aanpassingen en verbeteringen stellen we vast dat het openbaar beheerrecht in de praktijk nauwelijks wordt gebruikt. Meer dan 10 jaar na de invoering ervan heeft enkel de gemeente Vorst een enkele woning terug op de huurmarkt gebracht.

De gemeenten en OCMW’s tonen hiermee duidelijk aan dat ze niet geïnteresseerd zijn in het in beheer nemen van private woningen. Daarom pleit de BBRoW ervoor om deze taak specifiek toe te vertrouwen aan een gewestelijke operator en die daarvoor ook de nodige middelen te geven.

De toepassing van de ordonnantie van 2009

Met de ordonnantie van 30 april 2009 heeft de Regering een gewestelijke dienst opgericht ter bestrijding van leegstaande woningen en ook de mogelijkheid gecreëerd voor de overheid en voor erkende vereniging om een vordering tot staking in te dienen bij de voorzitter van de Rechtbank van Eerste Aanleg die de eigenaar van de woning kan opleggen alles te ondernemen om een einde te maken aan de leegstand.

De nieuwe gewestelijke dienst tegen leegstand werd effectief opgericht in 2012 en heeft sindsdien meer dan 2.500 dossiers van leegstaande gebouwen, waarvan er ondertussen – volgens de dienst zelf – zo’n 250 woningen opnieuw op de markt zouden gebracht zijn.

De gewestelijke dienst beschikt ook over alsmaar meer informatiebronnen. Erkende verenigingen kunnen officieel klacht indienen tegen leegstaande woningen bij de gemeente en de gewestelijke dienst. Gemeenten kunnen hun eigen reglement tegen leegstand afschaffen en een samenwerking aangaan met het Gewest. Het Brusselse parlement heeft een ordonnantie gestemd die de energie- en waterleveranciers verplicht om de adressen van woningen waar een laag energie- of waterverbruik is door te geven aan de gewestelijke dienst. In de nieuwe Brusselse Huisvestingscode worden alle gemeenten verplicht om een inventaris van leegstaande gebouwen op hun grondgebied bij te houden en werd de definitie van een leegstaande woning verbeterd.

De ondersteuning van tijdelijke gebruiksovereenkomsten

Op het terrein zijn de afgelopen jaren verschillende overeenkomsten van tijdelijk gebruik afgesloten tussen verenigingen en openbare vastgoedmaatschappijen voor leegstaande sociale woningen. In de praktijk komen echter tal van moeilijkheden voor : de onderhandelingen met de openbare vastgoedmaatschappij en de Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij slepen dikwijls zeer lang aan ; er blijft onduidelijkheid over de minimale normen waaraan de woning moet beantwoorden en over de verantwoordelijkheden van ieder van de partijen.

Dat in de Brusselse Huisvestingscode nu is opgenomen dat het tot de taak behoort van de openbare vastgoedmaatschappijen en de BGHM om tijdelijke gebruiksovereenkomsten voor leegstaande sociale woningen te ondersteunen, is een goede zaak en zou meer maatschappijen moeten aanzetten om dit instrument te gebruiken en zou de administratieve procedure moeten versnellen.

De vzw Fébul die al een paar projecten begeleidde kreeg bijkomende middelen om de gebruiksovereenkomsten die werden afgesloten om een deel van de uitgedreven bewoners van het Gésukloosters te huisvesten in goede banen te leiden. Dit kan misschien de aanzet zijn tot de oprichting van een echt ‘Agentschap Tijdelijke Bezettingen’ dat als draaischijf optreedt tussen de eigenaars van leegstaande gebouwen en verenigingen.

De strijd tegen ongezonde woningen en de hervorming van de Brusselse huisvestingscode

Vreemd genoeg spreekt de titel van dit 6e hoofdstuk van het regeerakkoord over de strijd tegen ongezonde woningen, maar was er geen enkele specifieke maatregel voorzien.

Desondanks moeten we hier zeker spreken over de wijziging van de Brusselse Huisvestingscode, wat trouwens ook niet voorzien was in het regeerakkoord, en waarin de strijd tegen ongezonde woningen grondig werd veranderd.

Bij die veranderingen moeten we zeker signaleren dat Huisvestingsinspectiedienst minder papierwerk zal verrichten en meer inspecties op het terrein wil organiseren ; dat de dienst ook kan optreden wanneer de woning te huur wordt gesteld en dus vooraleer de (nieuwe) huurder de woning betrekt ; dat een klacht geldig blijft ook wanneer de huurder de woning heeft verlaten ; dat bij ernstige vermoedens de verhuurder niet op voorhand wordt verwittigd van het inspectiebezoek en dat de boete kan worden verminderd of ingetrokken wanneer de eigenaar de gevraagde werken uitvoert.

Veel goede maatregelen die de strijd tegen ongezonde woningen nog efficiënter moeten maken. Gevolg is wel dat er wellicht meer onbewoonbaarverklaringen zullen komen en dat daarbij de vraag van de herhuisvesting van de bewoners naar voor komt. Om effectief tegen ongezonde woningen te kunnen strijden en de bewoners te kunnen herhuisvesting moet er niet alleen werk worden gemaakt van voldoende transitwoningen, maar fundamenteel van een betere betaalbaarheid van de private huurmarkt via het opleggen van objectieve huurprijzen en de invoering van een algemene huurtoelage.